Miasto | Historia | Kultura | Sport | Miejsca | Edukacja | Prasa | Okolice | Aktualności
 
Kultura
"Kumie na gościnę cię spraszam" - O zachowaniach biesiadnych na Roztoczu

Rozdział III - Biesiada - bogactwo wzoru kulturowego.
Wzór kulturowy w formie udramatyzowanej


W historii myśli etnologicznej wielu badaczy próbowało przedstawić kulturę w konwencji wzorów zachowania. Czyniła tak między innymi R. Benedict (1966), która starała się pokazać, w jak różny sposób, w zależności od kulturowej specyfiki, realizowany jest ten sam cel społeczny. Wejście jednostki do społeczeństwa, uczenie się przez nią form uczestnictwa w życiu społecznym odbywało się dzięki wpływowi "nauczycieli i autorytetów", w których obowiązku leżało przekazywanie określonych wzorców zachowania (Mead 1978, s. 134).

Ujmując biesiadowanie jako wzór kulturowy, czyli ustalony sposób zachowania (Szromba - Rysowa 1988, s. 21), ukazujemy prawidłowości będące "względnie trwałą strukturą ludzkich zachowań, które uwarunkowane są społecznie-kulturowymi czynnikami" (Kłoskowska 1962, s. 37).

Wzór kulturowy umożliwia jednostce koegzystencję ze społecznością, w której na codzień żyje. "Po to by jednostka mogła skutecznie funkcjonować jako cząstka społeczeństwa, musi przestrzegać stereotypowych form zachowania, czyli wzorów kulturowych" (Linton 1975, s. 36). Uwagi te staną się bardziej czytelne, gdy szczegółowiej omówię pojęcie wzoru kulturowego. Jest nim "sposób zachowania uznany za normalny w danej sytuacji lub, lepiej powiedziawszy, zakres zachowań uznanych za normalne i dopuszczalne w danej sytuacji. Wzory zachowania ustalone w określonej kulturze umożliwiają porozumenie się, czynią zrozumiałe zachowania innych, pozwalają oddziaływać skutecznie na innych ludzi. Są one czynnikiem ujednolicającym postępowanie jednostek i zachowania zbiorowości (...). Wzór wyraża pewną ustaloną i przyjętą w danej kulturze regularność przebiegu zjawisk, jest ustalonym schematem, który pozwala odczytać i zrozumieć zachowania" (Szczepański 1963, s. 57).

Z wzorem kulturowym wiążą się wzory postaw, będące sugestią "powinności i wyobrażenia na temat właściwego zachowania" (Znaniecki 1971, s. 464). W ich zakres wchodzą stereotypowe zachowania gesty, konwenans werbalny, rytuał kulinarny. Być może dlatego ceremoniał biesiadny ma w sobie coś ze spektaklu scenicznego, odgrywanego przy obrzędach przejścia. "Przedstawienie" to, mimo pewnych stałych elementów dramaturgicznych, może być poddawane, w zależności od inwencji organizatorów i biesiadujących, różnym zabiegom inscenizacyjnym. Biesiadna zabawa "łączy i dzieli. Przykuwa. Urzeka...Pełna jest rytmu i harmoni. Wisi nad nią pewien element napięcia" (Huizinga 1985, s. 24-25).

Ten spektakl pełen symbolicznych komunikatów, wykorzystujący szeroką gamę gestów i rekwizytów, ma określony czas trwania akcji, ma swoją obsadę, ma wreszcie swoją dramaturgię (Zadrożyńska 1988, s. 35-26), sprawiającą wrażenie ułudy teatralnego widowiska.

©Arkadiusz Lipiec Informacje | Strona główna Szukaj: